الگوی مطلوب پیشگیری از جرایم اقتصادی در ایران

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

2 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

3 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه شاهد

4 دانشیار گروه حقوق عمومی دانشگاه پیام نور

20.1001.1.25381946./ssj.2021.96580

چکیده

جرایم اقتصادی، نقض سیاست‌ها و برنامه‌های اقتصادی یک کشور، یکی از چالش‌های جوامع در جهان کنونی به‌ویژه ‌در کشورهای درحال‌توسعه محسوب می‌شوند. عواملی مانند جهانی‌شدن و گسترش فناوری‌های نوین، ارتکاب و نیز کشف این جرایم را پیچیده‌تر کرده‌است. این پژوهش با هدف پیشگیری غیرکیفری از جرایم اقتصادی، در پرتو الگو‌های دولتی سیاست جنایی، به روش تحلیلی ـ توصیفی سعی داشته‌است به این پرسش نهایی پاسخ دهد که الگوی مطلوب پیشگیری از جرایم اقتصادی در ایران چگونه الگویی است؟ دستاورد پژوهش براساس بررسی نظام اقتصادی، مفهوم‌شناسی و علت‌شناسی جرایم اقتصادی، شرایط فرهنگی و اقتضائات اجتماعی، حاکی از آن است که اِعمال سیاست جنایی افتراقی در برابر جرایم اقتصادی موجب تقویت و ثبات پیشگیری و غلبه بر چالش‌های فرا‌روی آن می‌گردد؛ همچنین، الگوی پیشگیری ترکیبی مبتنی‌بر سیاست جنایی افتراقی، در چهار محور اصلی (ضمن تأکید بر پیشگیری وضعی)، با توجه به شاخص‌های حکمرانی خوب و نیز منطبق با نظریه‌های جرم‌شناسی اقتصادی در کنار پیشنهاد ایجاد نهادی مستقل، به‌عنوان متولی امر پیشگیری از جرایم اقتصادی، از دیگر دستاوردهای این پژوهش به شمار می‌روند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Suitable model for preventing economic crimes in Iran

نویسندگان [English]

  • Iman Hatami 1
  • Batul Pakzad 2
  • Mojtaba Farahbakhsh 3
  • Hassan Khosravi 4
1 PhD student in Islamic Azad University, North Tehran Branch
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University, North Tehran Branch
3 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Shahed University
4 Associate Professor, Department of Public Law, Payame Noor University
چکیده [English]

Economic crimes, violation of policies and economic plans in countries are challenges that today world societies and specially developing countries confronted. Factors such as globalization and expansion of new technologies have complicated the perpetration and discoveries of these crimes furthermore . The purpose of this research is non criminal prevention of economic crimes in the light of criminal policies of governmental models through descriptive-analytical method and has tried to respond to this final question that what is the favorite model for Iran. The results of this research based on economic systems, conceptology and etiology of economic crimes, cultural conditions and social requirements indicated that enforcement of differential criminal policies against economic crimes resulted in reinforcement and stability of prevention and victory over coming challenges.Combination of preventive model  based on differential criminal policies in four main axes) while emphasizing situational prevention( and in regard to indicators of good governance and  correspond to theories of economic criminology in addition to establishment of independent organ in charge of economic crimes prevention are further  results of this research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Economic crime
  • economic criminology
  • differential criminal policies
  • combination of preventive model of economic crime
منابع فارسی
ـ ابراهیمی، شهرام؛ صفائی آتشگاه، حامد(1394)، "رویکرد قانون‌گذار به پیشگیری از جرم در قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد"، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، دوره ششم، شماره 2
 - ایروانیان، امیر(1392)، نظریه‌ عمومی سیاستگذاری جنایی، موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش
- بهره مند بگ‌نظر، حمید(1388)،  نهادسازی پیشگیری از فساد، مجموعه مقالات همایش ملی پیشگیری از جرم، دفتر تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا
- بهره‌مند بگ‌نظر، حمید(1396)، آسیب‌شناسی قوانین مربوط به جرایم اقتصادی در نظام حقوقی ایران، انتشارات قوه قضائیه
- پاشایی وحید، مهدی(1391)، "نهادهای متولی پیشگیری رشد مدار در ایران و مقایسه آن با انگلستان"، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی
- توجهی، عبدالعلی(1394)، آسیب‌شناسی قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، انتشارات قوه قضائیه
- جندلی، منون(1395)، درآمدی بر پیشگیری از جرم، ترجمه و تحقیق: شهرام ابراهیمی، انتشارات میزان
- حطمی، ایمان؛ پاکزاد، بتول؛ فرح‌بخش، مجتبی؛ خسروی، حسن(1398)، "تحلیل علل جرایم اقتصادی ایران در پرتو نظریه‌های جرم‌شناسی اقتصادی"، فصلنامه مطالعات راهبردی ناجا، سال چهارم، شماره 11
- خندان، عباس(1395)، اقتصاد غیر‌رسمی در ایران، برآورد شاخص، بررسی علل و آثار آن بر اقتصاد، موسسه عالی آموزش و پژ‌وهش مدیریت و برنامه‌ریزی ریاست جمهوری، معاونت پژوهشی، دفتر طرح‌های پژوهشی
- رستمی تبریزی، لمیاء(1397)، تبیین جرم‌شناختی جرایم اقتصادی، مجموعه مقالات برگزیده همایش ملی سیاست جنایی ایران در زمینه جرایم اقتصادی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، در: نیازپور، امیرحسن «به کوشش» سیاست جنایی در برابر بزهکاری اقتصادی، نشر میزان
- زراعت، عباس(1395)، حقوق کیفری اقتصادی، انتشارات جنگل، چاپ اول
- زینالی، حمزه(1381)، "پیشگیری از بزهکاری و مدیریت آن در پرتو قوانین و مقررات جاری ایران"، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، دوره دوم، شماره 6
- ساکی، محمدرضا(1393)، حقوق کیفری اقتصادی، انتشارات جنگل
- غلامی، حسین؛ مؤذن‌زادگان، حسنعلی؛ مرجانی، سعید(1398)، "ارزیابی مؤلفه‌های اجرای سیاست جنایی ایران در سازماندهی کنشگران عرصه‌ پیشگیری و مقابله با مفاسد اقتصادی"، فصلنامه سیاستگذاری عموی، دوره پنجم، شماره 3
- کولیز، پاتریک؛ تاکسل، نیلز(1388)، مطالعه تجربه کشورها برای مبارزه با فساد اقتصادی، ترجمه حمیدرضا درخشان، انتشارات موسسه تحقیقاتی تدبیر اقتصاد
- گسن، ریمون(1376)، "روابط میان پیشگیری وضعی و کنترل بزهکاری"، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، مجله‌ تحقیقات حقوقی، دانشگاه شهید بهشتی، شماره 20 و 19
- لازرژ، کریستین(1395)،  درآمدی بر سیاست جنایی، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، انتشارات میزان
- لانگست، پیتر(1387)، برنامه‌های جهانی مبارزه با فساد، ترجمه امیرحسین جلالی فراهانی و حمید بهره‌مند بگ نظر، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی
- نجفی ابرند آبادی، علی حسین(1393)، سیاست جنایی: از الگوها تا جنبش‌ها، دیباچه بر دلماس مارتی، نظام‌های بزرگ سیاست جنایی، انتشارات میزان
- نورزاد، مجتبی(1389)، جرایم اقتصادی در حقوق کیفری ایران، انتشارات جنگل، چاپ اول
- ولیدی، محمدصالح(1393)، حقوق کیفری اقتصادی (جلد دوم جرایم علیه امنیت اقتصادی)، انتشارات جنگل
- همدمی خطبه سرا، ابوالفضل(1383)، فساد مالی، علل، زمینه‌ها و راهبردهای مبارزه با آن، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی
- یاهونگ، جانگ؛ لاونا، سیسیلیا(1396)، راهبردهای مبارزه با فساد دولت‌ها؛ چشم‌اندازی از فرهنگ‌های مختلف، ترجمه‌ ابوالفضل عباسی، موسسه تحقیقاتی تدبیر اقتصاد
- ــــــــ ، سخنرانی اسداله مسعودی مقام (رئیس مجتمع ویژه رسیدگی به جرایم اقتصادی) در نشست تخصصی «تأملی بر رویه‌های مبارزه با فساد اقتصادی در نظام حقوق ایران» سوم دیماه 1398، دانشگاه شهید بهشتی قابل دسترسی در:@vakilmodafeee
- ــــــــ ، نقد مرتضی شهبازی‌نیا (رئیس اتحادیه سراسری کانون‌های وکلای دادگستری ایران) تحت عنوان «احکام مفسده‌انگیز قانونی» سی‌ام اردیبهشت 1398 قابل دسترسی درhtt://sharghdaily.ir/fa/moin/detail/221286
- ــــــــ (1395)، سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (OECD)، اظهار دارایی‌های مقامات دولتی ابزاری برای پیشگیری از فساد (اروپای شرقی و آسیای مرکزی)، مترجم: غلامحسین همایونی، سازمان بازرسی کل کشور، مرکز مطالعات و پژوهش‌های سلامت اداری و مبارزه با فساد
 
منابع انگلیسی
 
- Tilley, Nick, (2002), The rediscovery of learning: crime prevention and scientific realism, crime control and community, willan publishing, p. 68.
- Bradshaw, David, (2006), A wolf in sheeps clothing, journal of financial crime, Emerald Group publishing limited, vol. 13, no. 3, p. 291.
- Rausch, Colette, (2006), combating serious crimes, A handbook for policymakers and practitioners, united states institute of peas, p. 360.
- Grabosky, Peter, (2013), The prevention and control of economic crime, Corruption and Anti-Corruption, Chapte 9, Book Editor(s): Peter Larmour, Nick Wolanin, Published by: ANU Press.p. 153.