بررسی حقوقی عملکرد پلیس در شرایط فوق‌العاده

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه آزاد کرمانشاه

2 دانشجوی دکترای حقوی عمومی دانشگاه آزاد کرمانشاه

چکیده

پلیس گام نخست و بنای اولین در اجرای عدالت کیفری و احقاق عدالت است و بهطور حتم، بروز شرایط فوقالعاده ناشی از بحرانهای طبیعی و اجتماعی برای پلیس امری اجتنابناپذیر است؛ بر این اساس، تعیین حدود عملکرد پلیس در موقعیتهای اضطرار و شرایط فوقالعاده تأثیر مهمی را در عملکرد پلیس ایفا مینماید. عدم شناخت این شرایط و قوانین و مقررات مربوط به آن و عدم کنش متناسب، منجر به تخریب چهره شهروندمحور نیروهای خدوم پلیس خواهدشد. بر این اساس، ضروری است که ضمن شناخت اضطرار در عملکرد پلیس، الگوهای برخورد پلیس در این شرایط نیز مورد واکاوی قرار گیرد. مقاله حاضر با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به بررسی این مهم در نیروی انتظامی ایران و بهصورت تطبیقی موردی در کشورهای توسعهیافته پرداختهاست. بررسیها حاکی از آن است که ضعف قانون اساسی در شناخت شرایط فوقالعاده و اضطراری امری محرز است اما در سایر قوانین و مقررات عادی، موادی وجود دارد که میتواند چارچوب عملکرد پلیس در شرایط اضطراری را ترسیم نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Legal Assessment of Police Performance in Critical Conditions

نویسندگان [English]

  • Mohammad Javad Jafari 1
  • Hosein Amini Asad Abadi 2
1 Associate Professor of Kermanshah Azad University
2 PhD student in General Law, Kermanshah Azad University
چکیده [English]

Police is the first step and structure in administering the criminal justice, and surely, occurrence of critical conditions due to natural and social crises is inevitable to involve Police force; hence, determining the limits of police involvement in critical conditions and extra ordinary situations has a significant impact of its performance. lack of recognition of these cond: tions and the relevant rules and regulations, and the rerfore lack of appropriate action, will resuit in defacing the citizen_ centered asoect of police. Given that, it is necessary to understand the concept of exigency in police activities and to explore the models of police approach to these situations. The present paper tries to evaluate this point in the Iranian police Force descriptively and analytically, and also the situation in developed countries, comparatively. the results  show a defect in the constitutional law regarding the concept of critical and extra ordinary situations ,  however ,  there are articles in ordinary lows and regulations that can delineate the framework  of police performance in critical Conditions.

- آشوری، محمد؛ مندنی، اسلام(1397)، "تحلیل سیاست جنایی امنیتمداردر پرتو اصول اخلاقی و موازین حقوق بشری"، پژوهشهای اخلاقی، سال نهم، شماره 1،ص18
- اردبیلی، احمد بن محمد، زبده البیان فی احکام القرآن، المکتبه الجعفریه لا حیا الاثار الجعفریه، تهران، چاپ اول
- بشیریه، حسین( 1384)، آموزش دانش سیاسی، تهران، نشرنگاه معاصر
- بیات کمیتکی، مهناز؛ بالوی، مهدی(1394)، "بازخوانی دکترین مصلحت دولت در پرتو نظریه تعادل"، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، سال هفدهم، شماره47، ص12
- پیری، حیدر، "فراز و فرودهای حاکمیت در مقابله با شورشها و ناآرامیهای داخلی در پرتو حقوق بینالملل"، مجله حقوقی دادگستری، سال هفتادونهم، شماره92، ص53
- پیتران، گرابوسکی؛ ماریان، پینکرتن جیمز(1390)، دورنمای پیشگیری از جرم، ترجمه سمانه نوروزی، تهران، نشر نویسنده
- تاجیک، محمدرضا(1379)، بحران، تهران، انتشارات فرنو
- خمینی، روح الله( 1420ق)، الرسائل العشره، قم، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی
- رحمدل، منصور(1397)، "تحلیل شورای تأمین از منظر اصل قانونمندی در حقوق کیفری ایران"، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره 36، ص 23 
- رینفر، رابرت(1383)، پلیس و قانون، گروه مترجمان اداره کل پژوهش و تألیفات ناجا، تهران، معاونت آموزش ناجا
- شاملو، باقر؛ یوسفی، ابوالفضل(1395)، "وضعیت اضطرار عمومی در نظام بینالمللی حقوق بشر"، مجله حقوقی دادگستری، سال هشتادم، شماره 96، ص120
- شمس، ابراهیم؛ صفری کاکرودی، عابدین، "مسئولیت کارکنان پلیس در پرتو قاعده ضرورت"، فصلنامه دانش انتظامی، سال چهاردهم، شماره 2،ص61
- صفرآبادی، ایمان(1390)، عوامل موثر در شکلگیری بحران، تهران، نشر معاونت آموزش ناجا
- عادلی، علیرضا(1391)، "ارزیابی عملکرد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران در برقراری نظم و امنیت شهرستان بم با رویکرد مدیریت بحران"، فصلنامه مطالعات مدیریت انتظامی، سال هفتم، شماره 2، صص 253-281
- عباسی، بیژن؛ بیاتی، علی(1397)، "نظام حقوقی حاکم بر اجتماعات در پرتو پلیس قانونمدار"، فصلنامه پژوهشهای دانش انتظامی، سال بیستم، شماره 3، ص85
- عباسی، هاجر(1392)، بررسی وضعیت اضطراری در حقوق اساسی ایران، پایاننامه کارشناسیارشد حقوق عمومی، دانشگاه تهران
- عبدالهی، محسن(1389)، "حمایت از حق حیات در عملیات انتظامی"، تحقیقات حقوقی، شماره52، ص52
- غلامحسینی، اسماعیل(1391)، "بررسی نقش و جایگاه نیروی انتظامی در میریت بحرانهای طبیعی؛ مطالعه موردی: بحران برف 1383 گیلان"، فصلنامه پژوهشهای انتظامی، سال هفتم، شماره 4، صص549-568
- فرمهینی فراهانی، سید جواد؛ پروین، خیراله(1389)، "حاکمیت قانون در ارتباط با تضمین حقوق شهروندی توسط پلیس"، نظارت و بازرسی، شماره10، ص123
- قربان نیا، ناصر(1386)، "اجرای حقوق بشر در شرایط اضطراری"، فقه و حقوق، سال سوم، شماره12، ص 43
- کاتوزیان، ناصر(1385)، دوره مقدماتی حقوق مدنی، ج1، تهران، انتشارات دانشگاه تهران
- کمالی، یحیی(1395)، "مطالعه مقایسهای آمادگی و واکنش پلیس در مدیریت بحرانهای طبیعی در ایران، ژاپن و هند"، مطالعات مدیریت انتظامی، سال یازدهم، شماره 3، ص 388
- لیشمن،فرنک؛ لاودی، باری؛ ساویچ، استفان(1386)، امور پلیسی و مسائل حیاتی آن، ترجمه حسین شاکری، تهران، سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا، پژوهشکده امنیتی انتظامی
- محبی، داود؛ کرمی، حامد(1395)، "ماهیتشناسی الگوهای پاسخ به وضعیتهای اضطراری با تأکید بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران"، فصلنامه آفاق امنیت، سال هشتم، شماره 32، ص67
- محقق داماد، مصطفی(1406ق.)، قواعد فقه، تهران، انتشارات علوم اسلامی
- مصطفی نژاد، حسن(1389)، "مدیریت بحرانهای قومی با رویکرد انتظامی"، تهران، دفتر تحقیقات کاربردی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ
- معین،محمد(1385)، فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات راه رشد
- مقدسی، مهدی؛ اکبری، احسان، "جایگاه حقوقی مصوبات شورای عالی امنیت ملی در نظام حقوق اساسی ایران"، نشریه مطالعات حقوق عمومی، سال چهلوهفتم، شماره4، ص889
- موذن زادگان، حسنعلی؛ غلامی، نبی الله(1395)، "سازوکارهای نظارت فعال غیر قضایی بر ضابطان دادگستری(مطالعه تطبیقی ایران و فرانسه و انگلیس)"، فصلنامه انتظام اجتماعی، سال هشتم، شماره 1، ص 191
- نجفی، محمدحسن( 1404ق)، جواهر الکلام، بیروت، انتشارات داراحیا التراث العربی
- هاشمی، سید محمد(1390)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، انتشارات میزان
- هریسی نژاد، کمال الدین؛ سلیمانی، مائده(1395)، "تعلیق حقوق و آزادیها در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در پرتو اسناد حقوق بشری"، نشریه حقوق اسلامی، سال سیزدهم، شماره 50، ص 53
منابع انگلیسی
-Desierto, D. A.(2012), Necessity and national Emergency Clauses, Martinus  Nijhoff  publishers,p260-261
-Oxford advanced learners dictionary(2004), Edited by : sally wehmeier, oxford University Press,p409
-Fiona de Londras and Fergal F.Davis, Controlling the Executive in times of Terrorism: Competing Perspectives  on  Effective Oversight  Mechanisms(2010), Oxford Journal of Legal Studies, Vol.30, No.1,pp.19-47
- lazarus, liora and Gold, Benjamin J.(Security And Human Right: The Search for a Language of Reconciliation, Security and Human Right, (ed) liora and Gold, Benjamin J, Gold, Oxford, Oxford Univercity Prees
-Second Expert Meeting, Direct Participation in Hostilities under International Humanitarian Law, I.C.R.C., The Hague, 25-26 Oct. 2004, p. 18, available at: <www.icrc.org/Web/eng/ siteeng0. nsf/htmlall/
-McCann and others v. The United Kingdom(1995), op.cit., paras. 200, 212