تحلیل علل جرایم اقتصادی ایران در پرتو نظریه‌های جرم‌شناسی اقتصادی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال،ایران

2 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، ایران

3 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

4 دانشیار گروه حقوق عمومی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

اقتصاد رکن مهم هر کشور است. هریک از ارکان سیاسی، فرهنگی و علمی کشور به گونه‌ای به وضعیت اقتصادی وابسته است. در مقابل، جرایم اقتصادی مانع دستیابی دولت‌ها به اهداف ملی می ‏شوند، جریان عمومی امور را به مخاطره می‌اندازند و به‌ طور مستقیم امنیت کشورها را متأثر می‏ کنند.
در ایران جرایم اقتصادی، به ‌خصوص در سال‌های اخیر، اقتصاد کشور را بیشتر به چالش کشیده و به مرز بحران رسانده است. گسترش این جرایم نشانه‌ عدم موفقیت در پیشگیری و حتی مبارزه با جرایم اقتصادی است.‌ بنابراین به روش تحلیلی ‏ـ توصیفی سعی شده است علل بروز جرایم اقتصادی، با در نظر گرفتن عوامل فردی مرتکبین و عوامل محیط داخلی و خارجی، شناسایی و با نظریه‌های جرم‌شناسی اقتصادی تطبیق داده شود تا زمینه برای پیشگیری اثربخش از این جرایم فراهم آید.
دستاوردهای تحقیق حاکی از آن است که عوامل فرهنگی، ساختار نظام اقتصادی، ضعف قوه مقننه در تدوین سیاست‌های کلان و ضعف سیاست‌های اجرایی قوه مجریه، همچنین برخورد ضعیف کیفری در سالیان متمادی از یک سو و عوامل خارجی مانند اِعمال تحریم‌ها از سوی دیگر موجب ایجاد بستر و فرصت‌های جرم‌زا و گسترش جرایم اقتصادی در ایران شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

َAnalysing the Causes of Economic Crimes in Iran, in light of Economic Criminology Theories

نویسندگان [English]

  • Iman Hatami 1
  • batul pakzad 2
  • mojtaba farahbakhsh 3
  • hasan khosravi 4
1 Phd student in Criminal law and Criminology, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Iran
3 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Shahed University, Tehran, Iran
4 Associate Professor, Department of Public Law, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abstract 
Economy is considered as a crucial and decisive element of any country. Other major elements including political, cultural and scientific also depend on the economic status.  As in the case of Iran, Economic crimes, especially in recent year, have worsen, thus posing greater challenge for the disordered economy, dragging it to chaotic abyss. Meanwhile, the increasing rate of such crimes indicates that the prevention and combating of crimes have failed. Therefore, this research took advantage of an analytical-descriptive method to identify and explain the causes of committing such crimes, taking personal characters of the perpetrators, as well as the internal and external factors into account.  Hence, comparing them with the theories of economic criminology to provide basis for effective prevention of such crimes.
 
The outcome of this research suggest that internal factors including cultural factors, economic system structure, legislative system’s failure in introducing the macro policies, the failure of government’s executive policies, also poor methods of criminal confrontation for many years on one hand, and international elements such as sanctions on the other hand have paved the way for opportunities of these crimes and have led to spread of economic crimes in the territory of Iran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Economic crime
  • good governing
  • Cultural Elements
  • structure of economic system
  • economic criminology
منابع فارسی
ـ آصف‏زاده، سعید (1394)، مبانی اقتصاد، چ 7، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی قزوین.
ـ بنسون، مایکل ال، سیمپسون، سالی اس. (1391)، جرایم یقه ‏سفیدی رویکردی فرصت ‏مدار، ترجمه اسمعیل رحیمی نژاد، تهران: نشر میزان.
ـ بهره‌مند، حمید (1397)، «جرم اقتصادی در حقوق ایران؛ از تعریف تا پاسخ‌ها»، در: امیرحسین نیازپور، «به کوشش» سیاست جنایی در برابر بزهکاری اقتصادی، مجموعه مقالات برگزیده همایش ملی سیاست جنایی ایران در زمینه جرایم اقتصادی، چ 1، تهران: نشر میزان.
ـ توسلی زاده، توران (1392)، پیشگیری از جرایم اقتصادی، چ 1، تهران: انتشارات جنگل.
ـ جعفری دولت آبادی، عباس (1390)، «تعقیب مجرمان یقه ‏سفید و چالش های آن»، فصلنامه تعالی حقوق، ش 13و14.
ـ جمشیدی، علیرضا (1388)، «پیشگیری از جرایم اقتصادی، از اقدام‌های قضایی تا اقدام‌های اجرایی»، در: محمد فرجیها و سید محمدحسین سرکشیکیان، «به کوشش» مجموعه سخنرانی‌های ارائه ‏شده در نخستین همایش ملی پیشگیری از وقوع جرم، چ 1، تهران: انتشارات معاونت آموزش ناجا.
ـ دارابی، شهرداد (1395، پیشگیری از جرم در مدل مردم ‏سالار سیاست جنایی، چ 1، نشر میزان.
ـ زراعت، عباس (1395)،  حقوق کیفری اقتصادی، چ 1، تهران: انتشارات جنگل.
ـ ساکی، محمدرضا (1393)، حقوق کیفری اقتصادی، چ 3، انتشارات جنگل.
ـ عمید، حسن (1384)، فرهنگ فارسی عمید، چ 31، تهران: انتشارات امیرکبیر.
ـ عنیری، موسی (1388)، «توسعه و هنجارهای گریز از قانون در ایران»، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی پیشگیری از جرم با رویکرد جامعه‌شناختی،  زیر نظر محمد فرجیها، دفتر تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا، چاپ اول.
ـ کرمانی، مجید و مهدی باسخا (1388)، «نقش حکمرانی خوب در بهبود کارکرد هزینه‌های دولت»، فصلنامه تحقیقات اقتصادی، ش 86 .
ـ گسن، ریمون (1393)، جرم ‏شناسی بزهکاری اقتصادی، تحقیق و ترجمه شهرام ابراهیمی، چ3، تهران: نشر میزان.
ـ محتشم دولتشاهی، طهماسب (1381)، مبانی علم اقتصاد: اقتصاد خرد ـ اقتصاد کلان، چ 16، انتشارات خجسته.
ـ معاونت پژوهش‏های اقتصادی مجلس شورای اسلامی، تحلیل تحولات اخیر اقتصاد ایران، مرداد 1397
ـ معاونت پژوهش‌های اقتصادی، اقتصاد ایران در سال 1396، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ‏ـ اداره انتشارات، چاپ اول.
ـ معاونت‌های پژوهش اقتصادی، پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی مجلس، اقتصاد ایران در سال 1395، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ‏ـ اداره انتشارات و مجله، چاپ اول.
ـ مهدوی پور، اعظم (1390)، سیاست کیفری افتراقی در قلمرو بزهکاری اقتصادی، چ 1، تهران: نشر میزان.
ـ نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1388)، «قوه قضاییه در سنجه‌ حکمرانی خوب»، دیباچه در: غلامحسین آماده، نقش قوه قضاییه در فرایند کیفری، نشر دادگستر.
ـ نورزاد، مجتبی (1389)، جرایم اقتصادی در حقوق کیفری ایران، چ 1، تهران: انتشارات جنگل.
 ـ ولیدی، محمدصالح (1393)، حقوق کیفری اقتصادی (جلد دوم جرایم علیه امنیت اقتصادی)، چ 1، انتشارات جنگل.
منابع عربی
ـ احمد انور، محمد (200)، الفساد و الجرایم الاقتصادیه فی مصر، القاهره: دارالعربیه للنشر و التوزیع.
ـ عبود السراج (1986)، شرح قانون العقوبات الاقتصادی فی التشریح السوری و المقارن، دمشق: مطبعه طربین.
 ـ محمود داود، یعقوب (2001)، المسوولیه فی القانون الجنایی الاقتصادی، دمشق: دراسه مقارنه بین القوانین العربیه و القانون التونسی، الاوائل.
منابع انگلیسی
- Homes, Leslie, (2006), Rotten States, Duk University Press,
- Lindgrensven, A.K.E, (2001), White collar Crime Research: Old Views and Future Potential, Thinking about White collar Crime, the National Council for Crime Prevention, Sweden,
 - Sjogren, Hans and Skogh, Groan (2004), New Perspectives on Economic Crime, Edward Elgar Publishing limited.
- Tiedemann, Klaus, (1976), Phenomenology of Economic Crime, Council of Europe.
- United Nations, Economic & Social Commission for Asia & The Pacific (2009), What Is Good Governance?.
- Wright, Paul, (2001), Crimes of Privilege, Readings in white Collar Crime, Oxford University Press.