نقش قرآن در شکل‏ گیری تمدن اسلامی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

چکیده

تعاریف گوناگونی از اصطلاح «تمدن» شده است که جامع‏ترین آن تمدن را این‏گونه تعریف کرده است: «مجموعه دستاوردهای مادی و معنوی بشر در یک منطقه، کشور یا عصر معین یا حالات پیشرفته و سازمان‏یافته فکری و فرهنگی هر جامعه که نشان آن پیشرفت در علم و هنر و ظهور نهادها‌ی اجتماعی و سیاسی، برقراری نظم و امنیت و آبادانی و عمران در ساختار دولت و ایجاد حاکمیّت است». مقصود از تمدن اسلامی نیز «مجموعه افکار، عقاید، قوانین، اخلاق، اقتصاد، علوم، هنرها، اقتدار سیاسی و نظامی، صنایع و سبک زندگی است که با الهام از آموزه‌های دینی توسط مسلمین پدید آمده است». دانشوران تاریخ، اسلام را طی پنج قرن (از سال 81 تا 597 هجری قمری) از لحاظ نیرو، نظم، بسط قلمرو حکومت، تصفیه اخلاق و سطح زندگانی پیشتاز جهان دانسته‏اند؛ به گونه‏ای که تنها کتاب‌های علمی که در دانشگاه‌های اروپا تدریس می‌شد، همان کتاب‌هایی بودند که از زبان‌ عربی به لاتین ترجمه شده بودند.
حال این سؤال مطرح است که رابطه تمدن اسلامی با آیات قرآن و سنّت معصومین(ع) چیست؟ در پاسخ به این سؤال لازم است با رجوع به متن قرآن کریم و سنّت، رمز و راز آن را دریابیم. مسئله دیگر شناخت مبانی تمدن اسلامی در قرآن و تمایز آن از تمدن‏های دیگر است. از سوی دیگر باید ارکان تمدن اسلامی و عناصر تأثیرگذار آن را از منظر قرآن مورد تحلیل و بررسی قرار دهیم تا راه و مقصد اصلی را بشناسیم. مهم‏تر این است که بدانیم برنامه‏ها و قوانین اسلام و قرآن در همه زمان‏ها قدرت انطباق دارد و در عصر کنونی هم اگر به اسلام واقعی باز گردیم، می‏توانیم پایه‏گذار تمدن نوین اسلامی باشیم که به فرموده رهبر انقلاب، این تمدن دارای دو بخش است: یکی، ابزاری همانند علم و اختراع و دیگری، متنی و اساسی که پیشرفت در سبک زندگی است. در مقاله حاضر سعی شده است موضوعات یادشده در حدی که نوشتار اجازه دهد، بررسی شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The role of "Quran" in shaping the Islamic civilization

نویسنده [English]

  • Abbas Kosari
چکیده [English]

This essay discusses the main areas in which Quran has contributed to the development and flourish of Islamic civilization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Civilization
  • Quran
  • principles
  • Security
  • Economy
 ابن خلدون، عبدالرحمن، 1390، مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، نشر الکترونیک.
 انوری، حسن، 1383 ، فرهنگ بزرگ سخن، تهران: نشر سخن.
 پژوهشکده مرکز فرهنگ و معارف قرآن، 1382 ، دائره المعارف قرآن، قم: بوستان کتاب.
 دهخدا، علی اکبر، 1377 ، لغت نامه، چاپ دوم، تهران: مؤسسه انتشارات، چاپ دانشگاه تهران.
 دورانت، ویل، 1378 ، تاریخ تمدن، ترجمه آریان پور، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
 زنجانی، عمید، 1389، دانشنامه فقه سیاسی، دانشگاه تهران.
 سایت دانشنامه اسلامی، بی تا، مؤسّسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت(ع)، فرهنگ و تمدّن اسلامی.
 سید رضی،1379 ، نهج البلاغة، ترجمه محمد دشتی، چ 7، نشر مشرقین.
 شایان مهر، علیرضا ، 1377 ، دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، سازمان انتشارات کیهان.
 طالقانی، محمود، 1362، پرتوی از قرآن، تهران: شرکت سهامی انتشار.
 طباطبلیی، سید محمد حسین، 1369، قرآن در اسلام، چ 2، قم: هجرت.
 علی بابایی، غلامرضا، 1365، فرهنگ علوم سیاسی ، نشر ویس، ش 72.
 لنگرودی، محمد جعفر، 1381، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: کتابخانه گنج دانش.
 لوبون، گوستاو، 1380، تاریخ تمدن اسلام و عرب، ترجمه فخر دایی گیلانی، تهران.
 مریدی، سیاوش، 1373، فرهنگ اقتصادی، تهران: ناشر پیشبرد.
 مصباح، محمدتقی،1381 ، اخلاق در قرآن، قم: انتشارات مؤسّسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
 مطهری، مرتضی، 1368، مجموعه آثار، قم: انتشارات صدرا.
 مکارم شیرازی، ناصر، 1374 ، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
 ابن شعبه، حسن ابن علی، 1363 ، تحف العقول، قم: نشر جامعه مدرسین.
 ابن عاشور، محمدطاهر، 1420، تفسیر التحریر و التنویر، الطبعة الاولی، بیروت: مؤسسة التّاریخ.
 ابن منظور، محمد، 1413، لسان العرب، تحقیق مکتب تحقیق التراث، الطبعة الثالثة، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، داراحیاء التراث العربی.
تهانوی، محمدعلی، 1382 ، کشافُ اصطلاحات الفنون، قاهره: وزارةالثقافه المؤسّسة المصریّه.
 حرّ عاملی، محمد ابن الحسن، 1409، تفصیل وسائل الشیعة، تحقیق مؤسسة آل البیت علیهم السلام، الطبعة الاولی، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
 شیرازی، سید محمد، 1410، الفقه، بیروت: دارالعلوم، مؤسسه الرابطه الاسلامی.
 طباطبایی، سیّد محمدحسین، 1417، المیزان فی تفسیر القرآن، الطبعة الخامسة، قم: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیه.
 طبرسی، فضل ابن حسن، 1408، مجمع البیان، تحقیق رسولی محلاتی و یزدی طباطبایی، الطبعة الثانیة، بیروت: دارالمعرفة.
 فیومی، احمد، 1405 ، المصباح المنیر، الطبعة الاولی، قم: مؤسسة دارالهجرة.
 قرشی، علی اکبر، 1371 ، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیّه.
 کلینی، محمد ابن یعقوب، 1407 ، الفروع من الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیّه.
 مصطفوی، حسن، 1416 ، التحقیق فی کلمات القرآن، الطبعة الاولی، تهران: مؤسسة الطباعة و النشر.
 معلوف، لویس، 1960 ، المنجد، بیروت: دار المشرق.